ANO

NOME

ACTIVIDADE

1985

Xosé Luis Méndez Ferrín

Escritor

Xosé Luís Méndez Ferrín (Ourense, 1938), catedrático de Literatura no Instituto Santa Irene de Vigo,  colaborador no Faro de Vigo, director da revista A trabe de ouro e membro do grupo Brais Pinto, ten publicadas obras de todos os xéneros: como ensaista  De Pondal a Novoneyra (1984), como poeta Voce na néboa (1957); Antoloxía popular (1972); Sirventés pola destrucción de Occitania (1975); Con pólvora e magnolias (1977); Poesía enteira de Heriberto Bens (1980); O fin dun canto (1982); Erótica (1992) o Estirpe (1994) e como narrador: Percival e outras historias (1958); O crepúsculo e as formigas (1961); Arrabaldo do norte (1964); Retorno a Tagen Ata (1971); Elipsis e outras sombras (1974); Antón e os inocentes (1976); Crónica de nós (1980); Amor de Artur (1982); Arnoia, Arnoia (1985); Bretaña Esmeraldina (1987); Arraianos (1991) e No ventre do silencio (1999) entre outros.

Uxio Novoneyra

Escritor

Poeta nacido no Courel, a súa terra natal é o principal referente dos seus versos. Foi presidente da Asociación de Escritores en Lingua Galega e algunhas das súas obras son: Os eidos (1955), Os eidos 2. letanía de Galicia e outros poemas (1974), Libro do Courel (1981), Poemas calgráficos (1979), Muller pra lonxe (1987), Do Courel a Compostela 1956-1986 (1988) ou Poemas de doada certeza (1994)

Alfredo Cid Rumbao

Historiador

Alfredo Cid Rumbao realizou un importante traballo de investigación a prol do coñemento histórico de toda a provincia de Ourense e incluso se ocupou de Celanova na súa obra "Crónica e guía de Celanova" .

Ricardo Carballo Calero

Escritor

Ricardo Carvalho Calero, autor de ensaio e poesía, naceu o ano 1910 en Ferrol. Axiña entrou en contacto co galeguismo e cos movementos culturais como o Seminario de Estudos Galegos. Traballou como funcionario e colaborou nas máis destacadas revistas literarias .      Tras problemas políticos que o levaron á cadea refuxiouse no ensino privado e desenvolveu un importantísimo traballo investigador  publicando en 1963 a Historia da literatura galega contemporánea e editando numerosos clásicos.

Carvalho Calero estivo sempre preocupado pola coherencia histórico-lingüística do galego e mostrouse defensor das teses etimoloxistas que terán continuidade no movimento reintegracionista.

1986

Anxel Fole

Escritor

Ánxel Fole é un dos escritores galegos máis importates do século XX que ademáis cultivou todos os xéneros literarios. Foi fundador da revista Yunque e corresponsal na súa cidade natal, Lugo, da axencia de noticias Febus (actualmente chamada Efe). Foron os seus contos os que máis fama lle deron e forman en total catro libros. Algunhas das súas obras son Á lus do Candil (1953), Terra Brava (1955),  Pauto do Demo (1958), Contos da néboa (1972) e Historias que ninguén cre  (1981).

1987

Xaquín Lourenzo-Xocas

Etnógrafo

Adicoúselle este premio por ter unha vida adicada á Galicia popular, pola súa amizade e fidelidade a Cuevillas, Risco e Otero Predayo, porque representa a voz dos amigos e dos mestres da xeración Nós e porque o seu tema é o mundo rural, tan esquecido, onde está a esencia de Galicia.

1988

Carlos Velo Cobelas

Cineasta

Carlos Velo Cobelas naceu en Cartelle (Ourense) no ano 1909. Foi dirixente da FUE e organizou na Residencia de Estudiantes, xunto con Buñuel, un dos primeiros cineclubs de España. Realizou en imaxes a súa tese doutoral en bioloxía sobre a comunicación das abellas e durante a República dirixiu documentais. Ó finalizar a Guerra Civil tivo que exiliarse a México onde rematou adicándose ó cine, como director e como mestre na escola de cine.

1989

Xosé Neira Vilas

Escritor

Escritor galego residente en Cuba, marca por un lado un cume da nosa literatura con Memorias dun neno labrego e por outro convértese nun dos meirandes valedores que temos recollendo a nosa memoria histórica, facendo traduccións e promovendo que se ensine o idioma e a literatura galega en distintos países e universidades do mundo.

1990

Manuel Maria Fernández Teijeiro

Poeta

Manuel María Fernández Teijeiro (Outeiro de Rei, 1929)  poeta, narrador, editor, e  libreiro,  tamén cultivou a literatura infantil. Algúns exemplos da súa creación artística son:  Os soños na  gaiola  (1968), unha antoloxía de poesía.,  Barriga verde  (1968),unha peza de teatro para nenos,  Cando o mar foi polo río (1992), Unha sombra vai polo camiño (1991), e Como desapareceu a Atlántida e apareceron os lagartos (1991).

1991

José Otero Abeledo

“Laxeiro”

Pintor

José Otero Abeledo de Lalín, nacido en 1908, destacou pola súa aportación fundamental ó renacemento da plástica galega do século XX, pola súa xenerosidade humana e polo seu amor ó pobo e á pintura.

1992

Mesa para a defensa do galego en Asturias

Colectivo Cultural

A Mesa para a Defensa do Galego de Asturias e da Cultura da Comarca é unha organización sen ánimo de lucro con un obxectivo primordial: defender a cultura e lingua galega falada nos 18 concellos máis occidentais do Principado de Asturias.

1993

Xesús Alonso Montero

Profesor

Nado en Vigo en 1928 é un destacado ensaísta e investigador da literatura galega ademáis de ser o máximo coñecedor da obra e da biografía dos nosos grandes poetas sociais de Galicia, nacidos en Celanova: Curros Enríquez e Celso Emilio Ferreiro. É un home que co seu exemplo de erudito soubo animar a creación de movementos como o da “Nova Canción Galega” e dirixiu as coleccións de Arealonga e Arealonguiña da editorial Akal.

1994

Milladoiro

Músicos

Milladoiro representa o cume do panorama musical galego. Asimila a historia, a tradición, as formas e incluso expresa a vangarda artística de Galicia. Racha as fronteiras xeográficas para proxectar de cara ó mundo, en clave de calidade, o máximo esplendor, a esencia e a fermosura da música galega.

1995

Carlos Casares Mouriño

Escritor

Casares é un autor con clara vocación de conectar co gran público, coa súa palabra limpa de artificios e de innecesario barroquismo. No ecuador da súa carreira literaria ofrece media ducia de títulos fundamentais da literatura galega, como Vento Ferido, Os escuros soños de Clío, Ilustrísima, Cambio en tres, Xoguetes para un tempo prohibido e Os mortos daquel verán.

Destacan tamén os seus estudios sobre Curros Enríquez e Vicente Risco pola súa concisión e claridade.

1996

Manuel Colmeiro

Pintor

Manuel Colmeiro Guimarás naceu na aldea de Chapa (Silleda, Pontevedra) cos albores do século XX e é un dos pintores máis representativos do Movemento de Renovación da pintura galega, esforzado sempre na búsqueda da personalidade transcendente e da tradición máis auténtica de Galicia.

Colmeiro é case un século de formas soñadas, perfiles que se esvaecen en cores gastadas nun labourar arreo na procura da perfección imposible.

1997

Isaac Díaz Pardo

Polígrafo

Compostelán nado en 1920 destacou polas grandes aportacións que fixo nos eidos da pintura, da artesanía- á que incorporou os avances tecnolóxicos máis vangardistas, respetando a tradición-, da recuperación da memoria histórica de Galicia e da divulgación de materiais e textos de autores fundamentais.

1998

Francisco Fernández del Riego

Xornalista

Escritor

Naceu na provincia de Lugo en 1913 e é unha das figuras máis relevantes do ensaio e a crítica literaria galega. Militante galeguista interviú en proxectos do grupo Nós e o Seminario de Estudos Galegos. Foi un dos creadores da editorial Galaxia e promotor da revista Grial.

Director da Real Academia Galega e da Biblioteca da Fundación Penzol destacou pola súa entrega desinteresada á cultura galega.

1999

José Angel Valente

Poeta

Semella que predomina o escritor en castelán da posguerra pero no fondo de toda a súa actividade literaria latexa unha ardorosa labarada de amor polo galego orixinario.

Nado en Ourense en 1929 estudiou a carreira de Dereito. Nos anos 40 publicou versos en galego e relacionouse co galeguismo cultural, destancando a súa obra Sete ántigas de alén logo ampliada en Cántigas de alén e outros escritos en prosa sendo Galicia a inspiradora., incluso tamén na súa obra en castelán.

2000

Xaime Quessada

Pintor

Xaime Quessada sitouse sempre á vangarda da arte contemporánea, constituíndo unha permanente referencia da boa factura pictórica, dentro dun presuposto de compromiso con movementos sociais.

Xenerosidade é a palabra que caracteriza a longa traxectoria deste artista, que serve soñando unha Auria capital de todas as artes e as letras desde o seu taller de Vilar das Tres.

2001

Luz Pozo Garza

Poeta

Naceu en Ribadeo pero viviu en Lugo, Viviero e actualmente en Vigo. Estudiou Música, Maxisterio e Filoloxía Románica e ocupou a cátedra de literatura española nun instituto.

Filla de Rosalía (no sentido figurado) é autora de poemas de inspiración sensual, case erótica, que tanto sorprenden.

Desde a Posguerra foise manifestando como unha das voces máis profundas e densas da poesía que se fixo en Galicia.

2002

Xohana Torres

Escritora

Xohana Torres naceu en Compostela ainda que se criou en Ferrol. Escritora en galego, filla e esposa de mariño, viaxou por gran parte do mundo e forma parte da xeración das Festas Minervais, tamén chamada de “La Noche”. Aportou as súas mellores páxinas na lírica Do sulco e Estacións ao mar pero tamén  é fundamental a tarefa que fixo como autora dramática, narradora, dunha única e importante novela Adiós María, contista e traductora.

2003

Antón Tovar Bobillo

Poeta

Naceu na Pereira en 1921 pero empezou a publicar poesía en castelán xa maduro, e pouco a pouco foi derivando cara ó monolingüismo en galego. O seu primeiro libro en lingua galega é Arredores, de 1962, pero xa no 1960 foi galardoado co primeiro e o terceiro premio nos Xogos Florais de Guimaraes e en 1981 foi Premio da Crítica. Outras obras súas son Non (1967), 0 vento no teu colo en Poesía galega completa (1974), e Calados esconxuros (1980).

Sen perder nada da súa autenticidade vai acadando co tempo un brillo verbal, unha sabedoría da lingua e un poder evocador que o converten nun excelso poeta. Partindo de pequenas cousas cotiás e íntimas, Tovar canta o home na súa tristeza e na súa esperanza.

2004

Acisclo Manzano

Escultor

Representante das vangardas artísticas galegas no eido da escultura, encetou os vieiros da innovación plástica na tertulia do Volter baixo o maxisterio de Vicente Risco e dos seus compañeiros e amigos, Xaime Quessada e Xosé Luís de Dios.

Acisclo Manzano forma un tándem artístico con Xaime Quessada, xa distinguido con este premio no apartado da pintura. Ámbolos dous conforman unha especie de irmandade artística pero mentres Quessada se amosa coma unha fervenza incontrolada de palabras, Acisclo mide as súas intervencións cunha paciencia franciscana, ante a imposibilidade de réplica, polo que os seus silencios resultan enormemente expresivos.

2005

Amancio Prada

Cantante

Natural da Galicia sentimental (naceu en realidade en Dehesas, León, en 1949) Amancio Prada é o mellor embaixador da nosa lírica no mundo, facendo que chegue a todas as clases sociais de xeito indistinto e converténdoa nun verdadeiro fenómeno de masas.

Os amores que sente Amancio Prada polos poetas galegos son unha constante ó longo dos anos, con achegas periódicas de Rosalía de Castro, Curros Enríquez e Celso Emilio Ferreiro, como mostran os seus discos: “Rosas a Rosalía” ou “Rosalía Sempre”.

Alfonso Sobrado Palomares é  un dos cumios do xornalismo de Galicia, xunto ós tamén ourensáns, Manuel Curros Enríquez ou Valentín Lamas Carvajal.

Sobrado Palomares fundou e dirixiu revistas tan relevantes no panorama informativo estatal na segunda metade do século XX como “Posible”, “Ciudadano” e “Leer”, cabeceiras  tan aperturistas que a censura e os secuestros situou ó borde da quebra en repetidas ocasións durante o franquismo.

Ademais, ó longo da súa traxectoria profesional, puxo en marcha as axencias “Radial Press” e “Delfos”.

Se ben, no seu papel no xornalismo non se limitou soamente á faceta de editor ou promotor de cabeceiras, senón que tamén exerceu a profesión no campo máis activo da mesma, chegando a entrevistar a persoeiros da talla histórica de Ben Bella, Tito, Fidel Castro ou Willy Brandt, que hoxe forman parte por dereito propio da Historia Universal.

Así mesmo, durante un longo período de dez anos presidiu a Axencia EFE, promovendo a súa implantación ó longo de todo o planeta, o que significou colocar as canles informativas do xornalismo español na elite do xornalismo internacional. E iso sen esquecer xamais as súas orixes no planalto de Paradela (Calvos de Randín), ó pé das terras fronteirizas do Couto mixto, nin os seus comezos profesionais no xornalismo ourensán.

Como escritor, Alfonso Sobrado Palomares ten publicados máis de media ducia de libros de éxito, entre os que destaca “Amareite despois de sempre” e a biografía do ex-presidente do Goberno Felipe González, xunto a outros textos narrativos e poemas en galego que permanecen inéditos.

A Real Academia Galega é unha institución científica nacida en 1906 que ten como obxectivo fundamental o estudo da cultura galega e especialmente a ilustración, defensa e promoción do idioma galego.