Obxectivo: Dar a coñecer ó visitante as paisaxes, lugares, paraxes, e elementos singulares do entorno próximo da vila de Celanova relacionados coa obra poética de Manuel Curros Enríquez.
O poeta nace en Celanova o 15 de setembro do ano 1851, na Rúa do Gobernador n0 37, hoxe Rúa de Manuel Curros Enríquez, onde está a actualmente A Casa dos poetas. Da súa existencia en Celanova quedan as vivencias dos seus primeiros catorce anos, antes de fuxir a Madrid á casa dun irmán. Deste tempiño levará no fondo da súa alma, o cariño pola nai, a acedume por un pai imposible, a lingua do pobo labrego, os paseos co mestre Rebullo polo garimoso Val do Sorga, os soños e fabulacións dun neno que co tempo chegaría a ser o máis grande poeta civil de Galicia; nese lugar intermedio elixido por Rosendo da cabalo do ermo das poulas da Chaira do Leboreiro, e as veigas feraces e mimosas do río Arnoia, ó seu paso pola Terra de Celanova, camiño da Raia.
Xosé Benito Reza
Ruta circular: Celanova-Celanova
Percorrido: 8,1 Km.
Duración aprox.: 3 a 3,5 horas.
Sinalización: Hai indicadores en todas as desviacións nos puntos sinalados máis abaixo.
Accesibilidade: O percorrido pódese facer en coche agás o acceso pechado ó San Trocado e as reviravoltas entre PenaIta, Einibó, e A Carballeira. Por iso a Ruta Currosiana tamén se pode facer ós anaquiños se se quere.
Comezo da ruta: Praza Maior de Celanova.
Descarga a guía da ruta currosiana.
PERCORRIDO
ACTIVIDADES COMPLEMENTARIAS
1- O MOSTEIRO
Saida de Celanova pola rúa Emilia Pardo Bazán (escritora), baixada pola rúa Castor Elices (poeta) cara á parroquia de Mourillós.
Visita ó mosteiro de San Salvador (Colexio dos P.P. Escolapios onde estudiou Curros)
Lectura de “A igrexa fría" (lugar do bautismo)2) 0,650 Km
Capela do San Trocado
Mencionada do poema de “O gueteiro”
3) 1,150 Km
Campo de Mourillós. Sóbese á dereita por forte costa seguindo o indicador.
4) 1,750 Km
Desvío sinalizado á esquerda cara Penalta.
5) 1,900 Km
Penalta. A 50 mts antes de Penalta séguese unha pista que a pouco muda en camiño por piñeiral e que leva a Einibó
Lectura de "O gueiteiro de Penalta" (a casa do gaiteiro)
6) 2,900 Km
Einibó. Ó final da aldea cóllese baixando cara ó oeste, entre as casas e as leiras, o camiño da carballeira.
Lectura de “Unha boda en Einibó” (eira onde se celebrou a voda)
7) 3,300 Km
O camiño sae á Verea Vella de Allariz, xiro á esquerda cara a Carballeira (casas nova inmediatas)
8) 3,500 Km
A Carballeira, continuar á fronte cara Celanova pola Verea Vella de Allariz
Lectura de "Nouturnio".
Lectura de "A sociedade lírica da Habana" (o lirismo da paisaxe galega)9) 4,200 Km
O campo de Mourillós, saída xusto fronte ó fermoso cruceiro do lugar. Desvío á dereita cara a igrexa.
10) 4,300 Km
Igrexa parroquial de Mourillós con vestixios románicos na espadana
11) 4,600 Km
Mourillós. Da mesma aldea sae cara enriba o camiño que leva á Devesa. Pódese seguir tamén a pista que segue e que leva á Coutada sen pasar pola Devesa e onde se xuntan as dúas rutas.
Lectura de "Os mozos" (o esmorecemento do rural)
12) 5,000 Km
A Devesa, continuar cara á dereita en dirección a estrada N-540 e camiño do Cristal e Ourense 5,400 Km. Durante este traxecto camíñase pola Coutada (antiga propiedade do mosteiro que nos lembra o poder dos abades inxerido nos muros ciclópeos).
Lectura de "No convento" (O anticlericalismo do poeta)
13) 5,800 Km
Entronque coa N-540, seguir cara abaixo dirección a Ourense
14) 6,300 Km
Santuario do Cristal. Desvio á esquerda case a fronte do concesionario da Renault polo vello camiño de acceso ó burgo medieval chamado A Barronca (antiga vía romana) cara a vila de Vilanova dos Infantes.
Lectura de “A Virxe do Cristal”
15) 6,700 Km
Vilanova dos Infantes.
Visita á Virxe do cristal.
Na visita ó centro comarcal pódese ver un audiovisual sobre Curros e demais persoeiros da Terra de Celanova.
Lectura de "O último fidalgo" (brasóns nobiliarios nas casas).16) 7200 Km
Regreso a Celanova pola estrada vella. A costa: Rampla, moi dura, que nos leva cara enriba deica a parte alta de Celanova polo Grupo Escolar.
Lectura de "A nena na fonte" na fonte que hai a 100 mts antes da costa.
17) 7,600 Km
No alto encóntrase a estrada de Ramirás, crúzase sen máis e séguese de fronte pola rúa do barrio da Pedradamoa que culmina polo norte en Celanova.
18) 7,800 Km
A Pedra da Moa. Xiro ó final da rúa á esquerda baixando pola rúa de Curros Enríquez.
Lectura de "Elexia curros neno" de Celso Emilio Ferreiro.
19) 8,100 Km
Celanova, chegada á casa do poeta.
Regreso á Praza MaiorVisita á casa natal de Manuel Curros Enríquez
A lenda da Virxe do Cristal é unha historia de crenzas e de amor, de desengaños e vinganzas que o xesuíta Juan de Villafañe colleitou da voz popular dos vecinos de Vilanova, alá polo primeiro tercio do século XVIII no “Compendio histórico de los principales santuarios de España” e que logo lle serviría de base ó poeta celanovés para – ferido das malas linguas que falaban do seu desamor coa terra – presentar o poema a un concurso e gañar dous mil reás coa lenda.
Conta o padre Villafañe que á virxe chámanlle do Cristal “porque con estraña maravilla está formada en lo interior de una columnilla o cilindro de cristal sólido, de poco más de tres dedos de alto, y la imagen tendrá poco más de uno, registrándose la imagen de una señora, por un lado con las manos puestas y en ellas un rosario, el manto azul y el vestido encarnado,y por otro lado del cristal se manifiesta con las manos cruzadas y el mismo vestido con el rostro algo inclinado y las fecciones se divisan menos perfectas”
E, en canto ós feitos que deron lugar á aparición, describe o suceso de tal xeito: “En el siglo pasado, por los años de 1630, trabajando un labrador en una heredad que tenía (...) halló el cristal con la imagen dicha de Nuestra Señora y aunque advirtió la singularidad, no haciendo mucho aprecio de lo que por si y por las circunstancias merecía mucha admiración, metió el cristal en la faltriquera y prosiguió trabajando como antes, pero a poco tiempo advirtió que el cristal pesaba tanto que no le dejaba fuerzas para moverse. Admirado con tan extraordinario suceso (...) lo arrojó en el suelo, no haciendo estimación del favor que le hacía el Cielo. (...) Al día siguiente pasó por aquel sitio una pastorcilla y hallando el cristal le tomó en la mano y admirada (...) se presentó al cura y le entregó el cristal diciéndole el sitio donde le había hallado. (...) El curo consultó el caso con el Ilustrísimos señor Obispo de Ourense, quien la mandó poner a la pública veneración y que se fabricase una capilla en el lugar más cómodo y contiguo al sitio donde fue hallada”.
Inserida, a tradición, na mentalidade popular dos veciños de Vilanova dos Infantes, dela preñouse tamén a infancia do poeta Manuel Curros Enríquez, non en van, a súa nai, Petra Enríquez, era natural de Vilanova.
“Foi preciso que pensase en miña nai, que maxinase o inmenso pracer que esperimentaría de ver, tal como ela mo había referido de pequeño ,a lenda da virxe das nosas montañas, para que eu me puxese a escribila” transcribe Curros Enríquez como nota limiar do poema cando publica este en Aires da miña Terra.
(...)
Estonces, unha Señora
toda de lus rodeada,
de estreliñas coroada
que como diamantes son,
cun mantelo na cabeza
de pano negro, moi lindo,
caladamente, surrindo,
entrou pola habitación.
Nunca seviu neste mundo
máis feiticeira criatura,
nin para tan grande hermosura
comparación pode haber:
por ollos ten dous luceiros,
por dentes pelras dos mares,
por greñas raios solares,
por risa... un amanecer. (...)E o que ata aquel momento, é dicir, os últimos anos do XIX era só unha tradición mariana apoiada nun río de devoción e nunha lenda máis ou menos fermosa, acadou a dimensión literaria e pasou a ser un símbolo da idiosincrasia galega.
Texto: Antonio Piñeiro
A existencia de Manuel Castro González, o arrogante gaiteiro de Penalta, non é, nin moito menos, unha ilusión literaria que Manuel Curros Enríquez matinara para participar no concurso poético sobre “Tradicións, costumes e tipos” que no ano 1877 se organizara en Ourense. Agora ben, o que si é evidente é que, probablemente coma na “virxe do cristal” e en “unha boda en Einibó, unha vez collidas da man a tradición, o costume e o tipo, o maxín literario de Curros voara ó albedrío da rima ou da métrica utilizada para as súas composicións e algunhas das referencias que o poeta fai na redacción, non sexan de todo certas.
O que hoxe sabemos é que Manuel Castro González nace en Penalta o 18 de marzo de 1832 froito do matrimonio formado por Juan Castro e Rosa González, labregos e vecinos de Penalta. Arredor do ano 1860 debeu casar coa veciña de Santa María de Olás (A Merca), Rosa Baquero, coa que acabaría por fundar unha familia. E unha familia coma as da época, é dicir, numerosa, como tamén lle correspondía a un bo gaiteiro. Xa, dentro do matrimonio con Rosa Baquero, ten 6 fillos.
O que non sabemos por agora é cando o gaiteiro deixa de existir, porque aínda que hai referencias á súa condición de avó “residente en Penalta” e logo outras do “avó xa falecido”, o libro de defuncións do Rexistro Civil de Celanova non recolle o seu pasamento, o que ten feito pensar con serta lóxica que o óbito o sorprendera fora do seu casal de Penalta.I era de ver con qué trazas,
Sin faguer pausas nin guiños
Nin caso das ameñazas,
Furtaba un bico ás rapazas,
Dos noivos diante os fuciños..O que ainda permanece é unha anécdota contada por o zanzofonista e gaiteiro, Faustino Santalices, o cal dicía que fora alumno do famoso gaiteiro: que cando o gaiteiro tiña saída par tocar nalgunha festa ou romaría de revolta, collera por norma colocar unha saba branca nun penedo situado a carón da súa casa en Penalta e cara o cal debería fitar polas mañás o aprendiz de gaiteiro, co fin de poder saber dunha fitada se tiña ou non tiña que ir ós ensaios aquel día. E aínda hoxe podemos ver na ruta currosiana ese penedo e imaxinar voltar ós tempos do gaiteiro de Penalta.
